2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’ nun 111 nci maddesi;”Bu kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran ve daraltan anlaşmalar geçersizdir. Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkca belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilirler.”der.
Bir ibra yoksa, zarara ilişkin ıslahtan önce ödenen sigorta zarar miktarı makbuz hükmündedir. Ödenecek tazminattan indirime esas alınır. Bakiye (kalan) zarar istenebilir. Islah ile maddi tazminat artırılabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ nun 56 ncı maddesi hükmüne göre, hakimin, özel halleri göz önünde tutarak manevi zarar adı ile hak sahibine verilmesine karar vereceği bir para tutarı adalete uygun olmalıdır. Manevi tazminat, bir ceza olmadığı gibi, mamelek hukukuna ilişkin zararın karşılanmasını da amaç edinmemiştir. Zarar görenin zenginleşmemesi, zarar sorumlusunun da fakirleşmemesi gerekmektedir. Manevi tazminat, zarar görenin tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan kadar olmalıdır. 22.06.1966 tarih ve 7/7 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı (İBK) gerekçesinde, takdir edilecek manevi tazminatın tutarını etkileyecek özel hal ve şartlar açıkca gösterilmiştir. Maddi zarar “malvarlığında eksilme” olup, manevi zarar “kişi varlığında eksilme” (TBK.m.56) ve “kişi haklarına zarar verme” (TBK.m.58) olarak nitelenebilir.
Manevi tazminat istenebilmesi için hukuka aykırı bir şekilde bedensel zarara veya ölüme neden olunmalı, zarar ile eylem arasında nedensellik bağı olmalı, maddi tazminattan farklı zarar gören bedensel zarara uğramasa bile fiziksel kişilik değerlerini etkileyen ruhsal sarsıntı ve sinir bozukluğu yaşamış olmalı, beden bütünlüğü bozulan veya ölümden etkilenenlerin zarar gördükleri kesin olmakla birlikte bir takım katı kurallar ve hesaplama yöntemleri yüzünden hiç maddi tazminat almamış veya maddi tazminat yetersiz kalmışsa, manevi tazminat şartları doğmuş demektir. Manevi tazminat, maddi tazminatı tamamlayıcı ve zarar vereni caydırıcı bir işlev görebilmelidir. Hakim, manevi tazminat miktarını tayin ederken, TBK. m. 56-58 yanında “özel hal ve şartları”(kıyas bu özel hallerde uygulanabilir), kusursuz sorumluluk hallerinde ve olayda kusur bulunmadığı takdirde, kusurun dışında kalan amilleri, alelıtlak kusurun mevcudiyeti halinde ise kusur da dahil bütün faktörleri takdirine mesned yapmalıdır. ( Oser-Schönenberger,m.47 No.12; K. Oftinger a.g.e, cilt 1, shf.269). Yaralanmalı trafik kazası sonucunda yaralanan kişi, kazaya uğrayarak yaralandığı tarihten iyileşene kadar ya da iyileşemeyecek durumda olması halinde de hekimler ve sağlık kurulları tarafından öngörülen tedavi süresi boyunca gördüğü tedavi, ameliyat, bakıcı giderleri, tedavi süresince çalışamadığı aylara ilişkin kazanç kaybı gibi tüm gider ve masraflarını talep edebilir. Manevi tazminat da maddi tazminat gibi bu halde talep edilebilir.
Yaralanmalı ve-veya sakatlanmalı trafik kazalarında zamanaşımı süresi kazanın olduğu tarihten itibaren sekiz yıldır. Yaralanmalı trafik kazası tazminat davası, kazada fiziken yaralanan kişinin, kazaya sebebiyet veren kişiye ve aracın sigorta şirketine karşı açtığı davadır. Yaralanmalı trafik kazasında istenen tazminat, destekten yoksun kalma tazminatı değildir, çünkü ölüm yoktur. Kişi yaralandığı trafik kazasında kendisi maddi tazminat talep edebilir, ailesi ve yakınları talep edemez. Ancak, anne, baba, kardeş eş ve çocuklar eğer kazazede ağır bedensel yaralanma veya uzuv kaybı yaşadığı için, psikolojik travma yaşadıkları ve durumdan etkilendikleri için manevi tazminat isteyebilirler. Ancak, kazazede yakınları şartları oluştuğunda maddi tazminat da isteyebilirler mesela bir ananın kendisi için, eğer çocuğu gözü önünde bir aracın çarpması sonucu yaşadığı şok ve travmadan dolayı doğrudan bir zarara da uğramışsa maddi tazminat şartları oluşmaktadır. Bu ananın tedavi görmesi halinde ya da işinden gücünden kalması halinde maddi zararı oluşacaktır. Sigorta şirketleri, sigorta poliçesinde yazılı üst sınır dahilinde maddi ve manevi zarardan sorumludurlar. Dava, kazayı yapan, aracın işleticisi ve sigorta şirketi hasım gösterilerek açılır.
(Y. 17 HD. E.2017/3964, K.2018/6827, T.05.07.2018)
Alpertunga Budak
Avukat
Alpertunga Hukuk & Danışmanlık Bürosu