Anonim Şirket; kanunen yasak edilmeyen her türlü iktisadi ve ticari konuların gerçekleşmesi amacıyla kurulabilir. Ana sözleşmede şirket konusunun açıkca gösterilmesi zorunludur. Tüzel kişinin tacir olması nedeniyle, bir ticaret ünvanı altında kurulmak ve bu ticaret ünvanını ticaret sicilinde tescil ettirmek anonim şirketin zorunlu işlemidir. Anonim şirket, sermaye şirketi olduğundan, ticaret ünnvanı iş konusu ile ilgili olmalıdır. “Anonim şirket” ibaresinin açık veya kısaltılmış “AŞ” olarak yazılması gerekir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile anonim şirketlerin kuruluş türlerinden biri olan tedrici kuruluş kaldırılmıştır. Anonim şirket, “ani kuruluş sistemi” ile kurulabilir. Ani kuruluş, ortakların sermayenin tamamını taahhüt ettikleri kuruluş türüdür. Böylece şirketlerin basit yapıda kurulabilmesinin, hesap verebilirlik ve güvenlik açısından önem taşıdığı belirlenmiştir. Kuruluş işlemleri bakımından, yeni düzenlemeyle güvenlik esas alınmış, hükümler emredici nitelik kazanmıştır. Tedrici kuruluşun kaldırılmasının getirdiği boşluklar şu şekilde giderilmiştir;
—Sermayenin bir kısmının nakit karşılığı taahhüt edilip şirketin kurulmasından itibaren 2 ay içinde halka arzı mümkün hale gelebilecektir.
–Kuruluşla ilgili istenen belgeler açıkca belirtilmil olup, “esas sözleşme”de bulunması gereken kayıtlar ile esas sözleşmenin tescili konusunda özel hükümler getirilmiştir.
–Pay bedellerinin tamamının 24 ay içinde ödenmesi zorunluluğu getirilerek esas sermayenin ödenmeme ihtimali ortadan kaldırılmıştır. Pay bedellerinin ödenmemesi durumunda şirket menfaatlerinin tehlikeye düşmesi gerekçesiyle Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ na fesih davası açma hakkı verilmiştir. (TTK, m. 335-336)
–Yeni TTK’ nda şirket butlanına ve yokluğuna karar verilemeyeceği açıkca belirtilmiştir. Anonim şirketin kuruluş aşamasında kanun hükümlerine aykırı davranılması, pay sahiplerinin veya kamu menfaatlerinin tehlikeye düşürülmesi halinde bile doğrudan şirketin yokluğuna karar verilmeyecek, öncelikli olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, şirket müdürü ve pay sahiplerinin bu konuda bir “fesih davası” açması gerekecektir. Ancak, fesih davasına bakacak hakim, açılan davanın görülmesi sırasında, eksikliklerin giderilmesi, kanuna aykırılıkların düzeltilmesi için şirkete süre verebilir. Bu durumda söz konusu düzenlemenin “işlem güvenliği” bakımından şirketlerin mevcudiyetini korumaya yönelik değişiklik getirdiği söylenebilir.(TTK m.353)
Anonim şirketlerin kurulması için bir veya daha fazla kurucunun var olması yeterlidir. (TTK m.338) Anonim şirkette, esas sermaye 50.000.-Tl’ ndan ve kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan “halka açık olmayan” anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 100.000.-Tl’ ndan aşağı olamaz.(TTK m.332) Anonim şirketlerde hisse devri kolaydır.Menkul kıymet olarak el değiştirir. Kuruluş sırasında aynî (mal,eşya) olarak konan sermaye karşılığında alınan hisse senetleri iki yıl geçmedikçe satılamaz. Anonim şirketler kurumlar vergisi mükellefidir. Verginin muhatabı şirkettir. Hisse senedi ve tahvil çıkarma hakkı sadece anonim şirketlere verilmiştir. Anonim şirketin, borçlarına karşı sorumluluğu mal varlığı ile sınırlıdır. Ortakların sorumluluğu ise taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır. Sermaye, her biri bir kuruşluk paylara ve katlarına bölünür. Anonim şirket, sermayesi paylara bölünerek hisse senetleri ile temsil edilebilir. Şirket sermayesinin tamamı ödenmedikçe hamiline yazılı hisse senedi çıkarılamaz.
Anonim şirket kuruluş belgeleri; Esas sözleşme, kurucular beyanı, değerleme raporları ve kurulmakta olan şirketle kurucular ve diğer kişilerle yapılan ve kuruluşla ilgili olan sözleşmelerdir. Bunlar sicil dosyasına konur ve birer nüshaları şirket tarafından beş yıl süreyle saklanır.
Anonim şirketler; Aile anonim şirketleri(kapalı anonim şirketler), halka açık anonim şirketler, özel yasalarla kurulan anonim şirketler, holdingler, çok uluslu anonim şirketler olarak ortak sayısına ve özelliğine göre sınıflandırılabilirler.
Halka açık anonim şirketlere öncelikle SPK (sermaye piyasası kurulu) hükümleri ve boşluk bulunan hallerde TTK hükümlerini uygulanır. Halka kapalı anonim şirketlere SPK hükümleri uygulanmaz. TTK hükümleri uygulanır.
Anonim şirketin yönetim organları; genel kurul, yönetim kurulu, genel müdür ve diğer müdürler ile denetçilerdir.
Anonim şirketlerin tutmak zorunda oldukları defterler; yevmiye defteri, büyük defter, envanter ve bilanço defteri, genel kurul karar defteri, yönetim kurulu karar defteri, pay sahipleri defteri, pay defteri, ve tahvil defteridir.
Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde Anonim şirketlerde Hukuki Sorumluluk halleri; Belgelerin doğru olmaması (TTK m. 549), Sermaye hakkında yanlış beyanlar ve ödeme yetersizliğinin bilinmesi (TTK m.550 ve 562), değer biçilmesinde yolsuzluk (TTK m.343’ de konulan aynı sermaye ile kuruluş sırasında devralınacak işletmelere ve ayınlara şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilmesi gerektiğini belirtilmektedir. Gene TTK m. 562/10 ve 551nci maddelerine aykırı hareket edenlerin 90 günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılacağı hükmü vardır), halktan para toplamak (TTK m.552 para topalama yasağı sınırlarını belirler, 562/11 nci maddede ise aykırı hareket edenlerin altı aydan iki yıla kadar hapis cezası almaları öngörülmüştür.) konusundadır. Şirket tüzel kişiliği, şirket ortakları ve şirket alacaklıları tarafından şirketin yaşadığı zararın tanzim edilmesi için talepte bulunabilir ve dava açma hakkına sahiptir.
Anonim şirket yönetiminin ve tüzel kişiliğinin muhatap kalabileceği hukuki işlem ve yargısal durumu hakkında büromuzun internet ve diğer iletişim kanallarına ulaşarak bilgi ve hizmet almak mümkündür.
Alpertunga Budak
Avukat
Alpertunga Budak Hukuk & Danışmanlık Bürosu