5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’ nun 168 nci maddesinde etkin pişmalık ve ceza indirimi düzenlenmiştir. Etkin pişmanlık cezayı ortadan kaldırabileceği gibi cezada indirim yapılabilmesini de sağlayan şahsi bir sebep olarak, bir ceza hukuku kurumudur. Etkin pişmanlık ve ceza indirimi, çoğu kez gönüllü vazgeçme ile karıştırılmaktadır. Türk Ceza Kanunu’ nun 36 ncı maddesinde bulunan gönüllü vazgeçme, suçun tamamlanması veya kesintisiz suçlarda olduğu gibi suçun sona erme aşamasına kadar mümkünken, etkin pişmanlık bu aşamalardan sonra söz konusu olabilmektedir.Fail, bir suçun icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçerse yahut kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını veya sonucun gerçekleşmesini önlerse, gönüllü vazgeçme kapsamında teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz. Bu durumda tamamlanmış bir suç yönünden sadece etkin pişmanlık kurumu uygulanabilir. Gönüllü vazgeçme, tüm suçlar açısından uygulanabilecek bir genel hüküm olup, etkin pişmanlık ise belli suç tipleri için uygulanabilir. Türk Ceza Kanunu’ nun 168/1 nci maddesinde;
1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, taksirli iflas ve karşılıksız yararlanma suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadar indirilir.
2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadar indirilir.
3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde üçte birine kadar indirilir.
4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır.
Kasten işlenen suçların işlenişine iştirak eden kişileri sorumluluk statüleri faillik ve şeriklik olarak ikiye ayrılır. Kaç tane fiil varsa o kadar suç, kaç tane suç varsa o kadar ceza vardır. İstisnaları suçların içtimaı şeklidir. Asli ceza, fer’ i ceza ayırımı kaldırılmıştır. Temel ceza olarak hapis cezası belirlenmiştir. İnfazla güdülen amaç, etkin pişmanlık sağlamaktır. Erteleme, koşullu af değil, ceza infaz kurumudur. Ceza hukuku yaptırımı niteliğindeki para cezasının adı adli para cezasıdır. Gün para cezası sistemi benimsenmiştir. Adli para cezası kural olarak hapis cezasına seçenek yaptırımdır. Ekonomik çıkar amaçlı suçlarda suçun işlenmesiyle birlikte bir çıkar elde edildiği kesin olarak öngörülmekle birlikte bunun miktarının belirlenemediği durumlara özgü olarak hapis cezasının yanı sıra adli para cezası da öngörülmüştür. Artık yaptırım sisteminde belirli bir suçu işlemekten dolayı cezaya mahkumiyetin sonucu olarak ömür boyu devam edecek bir hak yoksunluğu söz konusu değildir. Tekerrür cezanın artırılmasını gerektiren bir neden değildir. Tekerrür halinde suç işleyen kişi, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi, örgüt mensubu suçlu tipi olarak toplum için daha fazla tehlike ifade eden suçlu tipidir. Fiile bağlı indirimler, her sanığa uygulanır. Faile bağlı indirimler ilgili sanığa uygulanır. Müşterek olarak işlenen suçlarda, yalnızca etkin pişmanlık gösteren ve zararı tazmin eden fail etkin pişmanlık ve ceza indiriminden yararlanır, diğer şerikler yararlanamaz. Etkin pişmanlığın gerçekleşme zamanına göre ceza indirim oranları değişmektedir. Maddenin birinci fıkrasında üçte iki indirim söz konusuyken, ikinci fıkra şartlarında cezanın yarısı indirilmekte, böylece erken gösterilen etkin pişmanlık halinde fail daha yüksek ceza indirimi alabilmektedir.
Türk Ceza Kanunu’ nun 192 nci maddesine göre, uyuşturucu ya da uyarıcı madde imal eden ve ticaretine iştirak eden kimse, resmi makamların haber almasından önce diğer suç ortaklarını ve aynı zamanda söz konusu maddelerin saklanmış olduğu ya da imal edildiği yerleri yetkili mercilere haber verir ise ve bu bilgiler ışığında suç ortakları ve maddeler ele geçirilirse, ertkinn pişman olan bu kişi hakkında cezaya hükmolunmaz. Türk Ceza Kanunu’ nun 248 nci maddesine göre, zimmet suçunun işlenmesi halinde de soruşturma başlamadan önce zimmete geçirilmiş olan mal iade edilirse ya da kamu zararı giderilirse cezada indirim yapılmaktadır. Etkin pişmanlığın gösterilme anına göre bu suçta da uygulanacak olan ceza indirim oranı değişmektedir.
Alpertunga Budak
Avukat
Alpertunga Hukuk & Danışmanlık Bürosu